يكي ديگر از موارد و دلايل اثبات دعوي در محاكم قضايي، انجام معاينه و تحقيق محلي است و با عنايت به اينكه اين مورد نيز داراسي شرايط و نكاتي اساسي است، فلذا دقت و توجه كافي به آن لازم و ضروري به نظر مي رسد.

بايد بدانيد كه هر يك از طرفين پرونده مي توانند براي اثبات حقانيت خود از دادگاه تقاضاي انجام تحقيقات و معاينه محلي نمايند همچنان كه دادگاه نيز مي تواند رأساً قرار معاينه محل و يا تحقيقات محلي را صادر نمايد و وقت و موضوع قرار را به اصحاب دعوا ابلاغ نمايد.

اجراي قرار معاينه و يا تحقيق محلي ممكن است توسط يكي از دادرسان دادگاه و يا قاضي تحقيق به عمل آيد.

نكته قابل ذكر ديگر در اين زمينه آن است كه عدم حضور يكي از اصحاب دعوا، مانع از اجراي قرار معاينه محل و تحقيقات محلي نخواهد بود.

در اين راستا اطلاعات بدست آمده از انجام تحقيق و معاينه محلي از امارات و دلايل قضايي محسوب گرديده كه ممكن است موجب علم قاضي و يا اطمينان قاضي دادگاه و يا مؤثر در آن باشد.

بايد بدانيد اگر در پرونده خود تقاضاي انجام تحقيقات و معاينه محلي نموده ايد لكن وسايل اجراي قرار و يا تحقيق محلي ( وسيله رفت و آمد و ساير مواردي كه براي موضوع خواسته شده لازم است ) را فراهم ننماييد، اين امر از عداد دلايل شما خارج خواهد شد و دادگاه ديگر به اين خواسته شما توجهي نخواهد كرد و شما نيز مي بايستي نسبت به اثبات دعوي خود از طريق ساير دلايل و مدارك اقدام كنيد.

چنانچه براي اثبات دعوي، هيچ دليل ديگري غير از معاينه و تحقيق محلي موجود نباشد و شخص خواهان نيز در مهلت تعيين شده نسبت به تهيه وسايل اجراي قرار اقدام نكند و انجام تحقيق و معاينه محل نيز بدون تهيه وسيله اجراي قرار امكان پذير نباشد و دادگاه نيز نتواند رأي صادر نمايد، دادخواست بدوي ابطال شده و در مرحله تجديدنظر نيز تجديدنظر خواهي متوقف و رأي دادگاه بدوي به اجرا گذارده خواهد شد.

بايد بدانيد كه صورت جلسه تنظيم شده به امضاي اصحاب دعوا و مطلعين حاضر خواهد رسيد.

بايد بدانيد كه هر يك از طرفين پرونده مي توانند افرادي را براي كسب اطلاع از آنان در محل معرفي و به گواهي آنان تراضي نمايند. در اين صورت متصدي انجام تحقيقات اسامي اشخاصي را كه اصحاب دعوا انتخاب كرده اند نوشته و به امضاي طرفين پرونده مي رساند.

نكته آخر اينكه انجام تحقيق و معاينه محل يكي از مهمترين دلايل براي اثبات دعوي به شمار رفته چرا كه بازديد از محل و تحقيق از مطلعين حاضرمي تواند اذهان دادگاه را در خواسته مطرح شده كاملاً روشن و بسياري از حقايق نيز با حضور در محل براي دادگاه مشخص خواهد شد و اطلاعات بدست آمده از اين امر نيز مي تواند راهكار مناسبي براي صدور رأي باشد.